وسواس در حقیقت به افکار و تصاویر ناخوشایند ذهنی گفته میشود که به صورت مداوم در ذهن فرد تکرار میشود و او را وادار میکند که به این افکار توجه کند تا از اضطراب و ترس آن را کاهش دهد.
فردی که به اختلال وسواس مبتلاست، کاملا نسبت به غیرمنطقی بودن رفتار خود آگاه است. اما، توانایی جلوگیری از آن یا کنترل افکار و رفتارهای خودش را ندارد.
_ انواع وسواس را بشناسیم
برخلاف تصور عموم که اختلال وسواس را برابر با وسواس تمیزی میدانند، باید بدانید اختلال وسواس انواع مختلفی دارد و وسواس تمیزی تنها یکی از انواع مختلف وسواس است.
درمان اختلال وسواس نیز توسط روانشناس بستگی به نوع و شدت اختلال دارد.
اختلال وسواس به دو دسته کلی وسواس عملی و وسواس فکری تقسیم میشود که هردو مورد باعث میشوند فرد ساعتهایی زیادی را صرف انجام امور بیهوده و غیر منطقی کند. وسواس در برخی از افراد آنقدر شدید است که به ازدستدادن شغل و یا دوری از اجتماع منجر میشود.
_ در ادامه به برخی از نمونههای وسواس های فکری و عملی اشاره میکنیم :
وسواس عملی
شستن مداوم دست ها یا بدن
شمارش اشیاء
چک کردن مداوم وسایل مانند بررسی چند باره قفل شدن در
چینش بیش از حد و نظم دادن به وسایل
خوردن غذا به ترتیب خاص
وسواس فکری
ترس از اسیب زدن به دیگران
وسواس جنسی و افکار ممنوعه
وسواس کمال گرایی
ترس از کفر گفتن و وسواس مذهبی
_ علائم و نشانههای وسواس
اختلال وسواس فکری و عملی دارای نشانهها و علائمی هستند که فرد باید در صورت بروز این علائم برای تشخیص و درمان اختلال وسواس به روانشناس مراجعه کند. البته باید توجه داشت میزان و شدت هریک از این علائم، بسته به نوع و شدت اختلال وسواس متفاوت است. درنتیجه پروتکل درمان اختلال وسواس هم در افراد بنابر تشخیص روانشناس، متفاوت خواهد بود.
اگر شما هم حس میکنید ممکن است به اختلال وسواس مبتلا باشید بهتر از علائم و نشانههای این اختلال را به خوبی بشناسید و سپس در صورت لزوم با مراجعه به روانشناس برای درمان اختلال وسواس اقدام کنید.
در ادامه به برخی از نشانهها و علائم وسواس اشاره میکنیم:
_ اضطراب
یکی از علائم اصلی وسواس اضطراب شدید است که این اضطراب همواره روح فرد را آزار میدهد و فرد حاضر است هرکاری انجام دهد تا این اضطراب پایان یابد. در واقع افکار و رفتارهای وسواسگونه در پی جبران اضطراب درونی فرد ایجاد میشوند و با انجام آنها تلاش میشود که اضطراب و استرس کاهش یابد.
شک و تردید مداوم
افراد وسواسی عموما دچار ابهام و شک و تردید فراوان در انجام امور هستند و در انجام سادهترین امور نیز دچار تردید میشوند. آنها عموما از چیزی اطمینان کامل ندارند و در یک احساس دو دلی بهسر میبرند.
افکار مزاحم و آزار دهنده
افکار مزاحم و آزار دهنده فرد را وادار به انجام اعمال ناخودآگاهی میکند که عموما غیر منطقی ایست . این افکار مزاحم ممکن است تصاویر خشن و یا ممنوعهای باشد که فرد از آن هراس دارد و با فکر به آن دچار اضطراب میشود.
نگرانی بیش از حد درباره آلودگی و بیمارشدن
یکی از نشانههای فرد وسواسی نگرانی بیش از حد درباره ابتلا به بیماریهای مختلف است. تاجاییکه اگر فرد با وسیله یا مکان آلودهای تماس پیدا کند، مدت طولانی نگران ابتلا به بیمارهای خطرناک است. درحالیکه شاید اصلا منشا بروز آنها تماس با جسم آلوده نباشد.
وارسی مداوم
یکی از علائم دیگر وسواس، وارسی مداوم اشیا است. برای مثال فرد بارها چک میکند که در کاملا قفل شده باشد و یا بارها بسته بودن شیر گاز و آب را بررسی میکند.
شستشوی مداوم و طولانی
افرادی که دچار وسواس تمیزی هستند در طول روز بارها دستها و بدن خود را میشویند و حتی ممکن است بخاطر مصرف زیاد مواد شوینده به بیماریهای پوستی دچار شوند. این کار اغلب ساعتهای طولانی از زمان فرد را تلف میکند.
انجام مکرر کارهای معمول روزانه
افراد وسواسی اغلب کارهای ساده و معمول روزانه را بارها تکرار میکنند تا مطمئن شوند به درستی انجام شده باشد.
_ درمان وسواس
پس از آنکه اختلال وسواس فکری یا عملی در فرد تشخیص داده میشود باید درمان اختلال وسواس به سرعت آغاز شود. درمان اختلال وسواس به دو صورت روان درمانی و دارو درمانی صورت میگیرد.
در درمان اختلال وسواس به روش روان درمانی روانشناس یا درمانگر از شیوه افزایش مواجهه با ترس و وسواس استفاده میکند. یعنی شرایطی را ایجاد میکند که فرد در موقعیت وسواس قرار میگیرد و با ترس خود مواجه میشود در این روش روانشناس به فرد تمرینهایی میدهد تا از اضطراب خود بکاهد و از انجام رفتارهای اجباری خودداری کند.
یکی از نکات مهم و قابل توجه در در روان درمانی اختلال وسواس میزان همکاری فرد است. زیرا همراهی و انجام تمرینها از سوی او اساس اصلی این شیوه درمانی است و میتواند تاثیر آن را چند برابر کند.
