فناوری حالا به همهٔ گوشه و کنار زندگیمان نفوذ کرده و محیط کار هم استثنا نیست. داستانهای زیادی میشنویم از سازمانهایی که با کمک هوش مصنوعی، رباتیک و الگوریتمها، کار را «بهینهتر» کردهاند. اما یکی از پیامدهای خاموش و خطرناک این موج، غیرانسانی شدن کارکنان است. همانطور که من و همکارم آلن ساکس در مقالهٔ اخیرمان نوشتیم، هرچه فناوری بیشتر رشد میکند، احتمال اینکه کارکنان به چشم چرخدندههای یک ماشین بیروح دیده شوند، بیشتر میشود.
اخراج کردن کسی با یک ایمیل سرد و بیاسم، غیرانسانی است. نصب ساعت هوشمند روی مچ یا حتی چیپ RFID زیر پوست برای رصد هر حرکت، هر مکالمه و حتی ضربان قلب، انسان را به شیء تبدیل میکند. وقتی الگوریتم بهجای مدیر تصمیم میگیرد چه کسی پاداش بگیرد، چه کسی تنبیه شود یا حتی چه کسی اخراج شود، دیگر هیچ رابطهٔ انسانی باقی نمیماند. وقتی کارمند فقط به اعدادش در داشبورد شناخته میشود و قابل تعویض به نظر میرسد، دیگر انسان نیست؛ فقط یک ردیف در اکسل است.
خبر خوب: رهبران هنوز قدرت دارند
رهبران مجبور نیستند تماشاگر این فاجعه باشند. آنها میتوانند و باید جلوی این روند را بگیرند. قویترین سلاحشان ساختن عمدی و آگاهانهٔ فرهنگ مراقبت و همدلی در سازمان است. مراقبت ذاتاً شخصی، گرم و منحصربهفرد است؛ دقیقاً نقطهٔ مقابل فناوریای که همه را یکسان و قابل جایگزین میکند. فرهنگ مراقبت، پادزهر مستقیم اثرات غیرانسانیکنندهٔ فناوری است.
آنچه رهبران هر روز باید به آن توجه کنند
رهبران باید مدام دنبال نمونههای واقعی مراقبت بگردند، آنها را اندازه بگیرند و در همهٔ واحدها پیگیری کنند. هر جا که فناوری باعث شده انسانیت کمرنگ شود، باید فوراً وارد شوند و سطح مراقبت را بالا ببرند.
در دوران رکود اقتصادی به جای اخراج فلهای، افراد را به بخشهای دیگر منتقل کنید. وقتی یک فناوری جدید باعث آشفتگی و نگرانی شده، با همدلی و شفقت واکنش نشان دهید، نه فقط با نگاه به سود سهامداران.
از همان روز مصاحبه، افرادی را انتخاب کنید که سابقهٔ واقعی مراقبت و همدلی دارند. ارتقا و اخراج را هم بر اساس همین ارزش انجام دهید؛ کسی که نمیتواند مراقبت کند، جایی در سازمان شما ندارد.
خودتان مراقبت را زندگی کنید. به مدیران میانی یاد بدهید چگونه در تیم خودشان مراقبت را گسترش دهند. وقتی کارمندی میگوید «الگوریتم مرا مجبور به تصمیم غیرانسانی کرد»، کنارش بنشینید و نشان دهید که چطور میشود انسان ماند.
در ارزیابی عملکرد مدیران، مراقبت یکی از شاخصهای کلیدی باشد. در برنامههای ورود کارکنان و دورههای آموزشی سالانه، مراقبت را جزو موضوعات اجباری کنید.
در جشن سالانه، پیکنیک شرکت یا مراسم اعیاد، کسانی را که در برابر فشار الگوریتمها همچنان انسان ماندند، روی صحنه بیاورید و جایزه بدهید.
در دفتر، پوسترها، نقاشیها و نقلقولهایی دربارهٔ انسانیت و مراقبت نصب کنید. یادآوریهای فیزیکی که هر صبح به کارکنان بگویند: اینجا عدد مهم نیست، انسان مهم است. مراقبت را در مأموریت، چشمانداز و ارزشهای اصلی شرکت بنویسید و همهجا منتشر کنید؛ از سایت شرکت تا دیوار لابی.
موج فناوری را نمیشود متوقف کرد، اما میشود جلوی غرق شدن انسان را گرفت
شاید نتوان جلوی اقیانوس فناوری را گرفت، اما میتوان دیوارهای محکمی از مراقبت و همدلی ساخت که جلوی آسیبهایش را بگیرد. با پرورش عمدی و روزانهٔ فرهنگ مراقبت، رهبران میتوانند اثرات شیءانگاری و غیرانسانیکنندهٔ فناوری را خنثی کنند و سازمانی بسازند که انسان در آن همیشه بالاتر از ماشین باشد.
در نهایت، سازمانی که انسانیت را جشن میگیرد، نه تنها کارکنانش خوشحالتر و وفادارترند، بلکه در بلندمدت خلاقتر، نوآورتر و موفقتر هم هست. چون هیچ الگوریتمی هنوز نتوانسته جای یک قلب گرم را بگیرد. و تا وقتی رهبرانی باشند که این را یادشان بماند، هنوز امیدی هست.