دکتر اکرم خمسه، مدیر گروه تخصصی روانشناسی زنان انجمن روانشناسی ایران، در تازهترین تحلیل خود نسبت به رشد نگرانکننده افکار و رفتارهای خودکشی در میان دختران و زنان در سالهای اخیر هشدار داد. به گفته او، خودکشی همچنان از چالشهای مهم سلامت جهانی است و تنها در سال ۲۰۲۱ بیش از ۷۲۷ هزار نفر در جهان جان خود را به این دلیل از دست دادهاند؛ رقمی که حتی بالاتر از مرگهای ناشی از مالاریا، ایدز و سرطان پستان گزارش شده است.
رشد نگرانکننده خودکشی در دختران و زنان جوان
بر اساس آمارهای سازمان جهانی بهداشت، میزان خودکشی میان دختران و زنان ۱۰ تا ۳۰ ساله در سال ۲۰۲۴ به شکل بیسابقهای افزایش یافته و به ۵/۵ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر رسیده است؛ رقمی که از مرگومیر ناشی از حوادث جادهای یا سرطان در این گروه سنی فراتر رفته است. همچنین میزان خودکشی در زنان زیر ۲۵ سال طی سالهای اخیر دو برابر شده است.
عواملی مانند فروپاشی روابط، خشونتهای جنسی و جسمی، مشکلات مالی، زخموارههای روانی، افسردگی و اضطراب، فشارهای خانوادگی و نقشهای مراقبتی گسترده در زنان میانسال («نسل تحت فشار») از مهمترین ریشههای این روند رو به رشد عنوان میشود.
فاصله خطرناک میان اقدام و مرگ
اگرچه آمارها نشان میدهند که میزان مرگومیر ناشی از خودکشی در مردان ۳/۸ برابر زنان است، اما زنان بهمراتب بیشتر به خودکشی اقدام میکنند. دانشآموزان دختر نیز با نرخ ۱۳ درصد اقدام، تقریباً دو برابر دانشآموزان پسر این رفتار را تجربه کردهاند.
افسانههایی که سلامت زنان را تهدید میکند
دکتر خمسه در این گزارش تأکید میکند بسیاری از باورهای عمومی درباره خودکشی زنان نادرست است و همین افسانهها باعث پنهانسازی رنج و تشدید خطر میشوند. او تعدادی از این باورهای غلط و واقعیتهای علمی را چنین تشریح میکند:
افسانه: زنان باردار در معرض خطر نیستند.
واقعیت: بارداری میتواند همراه با افسردگی، اضطراب و تغییرات عاطفی شدید باشد و افکار خودکشی در این دوره شایعتر از تصور عموم است.
افسانه: مادر شدن از زنان در برابر خودکشی محافظت میکند.
واقعیت: افسردگی پس از زایمان با شیوع بالای جهانی (حدود ۱۷ درصد) اگر درمان نشود، خطر اقدام به خودکشی را افزایش میدهد.
افسانه: صحبت درباره خودکشی، فرد را به این سمت سوق میدهد.
واقعیت: گفتوگو درباره خودکشی نهتنها خطر را افزایش نمیدهد، بلکه نجاتبخش است و امکان کمکرسانی را بیشتر میکند.
افسانه: فردی که تهدید میکند، فقط جلب توجه میخواهد.
واقعیت: هر اشارهای به خودکشی باید جدی گرفته شود؛ بسیاری از افرادی که جان خود را از دست دادهاند پیشتر درباره آن صحبت کرده بودند.
افسانه: خودکشی بدون هشدار اتفاق میافتد.
واقعیت: بیشتر زنان قبل از اقدام، علائم رفتاری یا کلامی هشداردهنده بروز میدهند.
افسانه: افرادی که یک بار اقدام کردهاند، همیشه در خطر باقی میمانند.
واقعیت: بسیاری از افکار خودکشی کوتاهمدت و موقعیتیاند و با تغییر شرایط و مداخله بهموقع برطرف میشوند.
در محموع به گفته دکتر خمسه، افکار خودکشی لزوماً به معنای پایانپذیری نیستند. با مداخلههای حرفهای، حمایتهای عاطفی و کاهش ننگمایگی اجتماعی، امکان بازگشت به زندگی سالم و موفقیتآمیز برای زنان بسیار بالاست. او در پایان اعلام کرد که در گزارش بعدی، راهکارها و مداخلههای اصلی برای پیشگیری و کمکرسانی معرفی خواهند شد.